Στο ειρηνικό τοπίο του φθινοπώρου της Αίγινας, έξω από το εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου στην Παλαιά Χώρα, το ψιλόβροχο πότιζε το χώμα και η φύση γέμισε με μυρωδιές σχεδόν ξεχασμένες. Το εκκλησάκι στεκόταν αγέρωχο, σαν ένας μικρός πύργος που τάχθηκε να φυλάει την ιστορία και τις παραδόσεις, την αγωνία και τον φόβο των ανθρώπων που έζησαν εδώ πριν από πολλούς αιώνες, που συνέδεσαν την ζωή και τη καθημερινότητά τους με τις εκκλησίες και τους αγίους τους.
Ο τόπος καθαγιασμένος, από την θυσία τόσων χριστιανών που σφαγιάστηκαν και υπέφεραν, αλλά και παραμελημένος. Το καταμαρτυρούν τα γκρεμίσματα στους τοίχους και η έλλειψη συντήρησης και φροντίδας. Ένα μνημείο μοναδικό στο είδος του κινδυνεύει και μαζί κινδυνεύει να χαθεί ένα σημαντικότατο μέρος της ιστορίας και του πολιτισμού του νησιού.
Ο εσπερινός τελέστηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας από την "Ομάδα Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αίγινας", η σύσταση της οποίας έχει στόχο την ανάδειξη και την προβολή των μνημείων της Παλαιάς Χώρας, και μέσα από αυτήν την κινητοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερων ανθρώπων.
Ο Γιώργος Μπήτρος, που είναι μέλος αυτής της ομάδας είπε στο Aegina Portal: "Βρισκόμαστε στον Άγιο Δημήτριο στην Παλαιά Χώρα σε έναν από τους ναούς που οι πρόγονοί μας είχαν αφιερώσει σε έναν ακόμα στρατιωτικό Άγιο.Το είχανε πάρα πολύ ανάγκη αυτό, γιατί πίστευαν ότι οι άγιοι “στρατιωτικοί άγιοι” όπως είναι ο Άγιος Δημήτριος, ο Άγιος Γεώργιος, θα τους προστάτευαν από τις αλλεπάλληλες επιδρομές των πειρατών των Τούρκων μετά, των Βενετσιάνων και ούτω καθεξής.
Ο ναός δεν είχε λειτουργηθεί για περισσότερο από είκοσι χρόνια.
Ο Άγιος Δημήτριος είναι ένας από τους δύο ναούς που είναι αφιερωμένοι στον Άγιο Δημήτριο, ο άλλος είναι πάνω στο κάστρο ο λεγόμενος και "δίδυμος ναός”. Ήρθαμε απόψε εδώ επειδή εορτάζει αύριο, ο ένας λόγος είναι αυτός, να ανάψουμε κέρι να θυμιατίζουμε τον ναό να τον ψάλλουμε και αναρωτιόμασταν προηγουμένως μετά από πόσα χρόνια έχει να συμβεί κάτι τέτοιο ή και δεκαετίες. Μάθαμε ότι είχε λειτουργηθεί πριν από 20 χρόνια.
Τα βυζαντινά μνημεία της Παλαιάς Χώρας τα οποία μείνανε επειδή μετά το 1800 που εγκαταλείφθηκε η Παλαιά Χώρα, έρχονταν συνεχώς οι κάτοικοι εδώ και λειτουργούσαν τους ναούς, έτσι και έχουνε μείνει αυτά τα εκκλησάκια, που παραμένουν και είναι σήμερα τα βυζαντινά μνημεία της Αίγινας, ο Βυζαντινός Μυστράς, είναι επειδή οι κάτοικοι τα ευλαβούνταν, τα καθάριζαν, τα περιποιούνταν, τα ευτρέπιζαν, τα συντηρούσαν και έτσι έχουν μείνει σήμερα γύρω στα 32 εκκλησάκια.
Το κτίριο σε πολλά σημεία έχει ανοίξει και φεύγουν οι σοβάδες.
Ένας άλλος λόγος για τον οποίο ήρθαμε εδώ είναι γιατί ίσως είναι και η τελευταία φορά, δεν ξέρουμε και το λέω αυτό γιατί ο ναός έχει δεχτεί πάρα πολλές φθορές, σε πολλά σημεία του έχει ανοίξει κινδυνεύει και πραγματικά μέσα έχουνε φύγει σοφάδες και πέτρες, ήδη υπάρχουν ρωγμές οι οποίες βεβαίως μπορεί να είναι επικίνδυνες.
Η πρωτοβουλία είκοσι ανθρώπων και η σύσταση της ομάδας Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αίγινας.
Πήραμε την πρωτοβουλία κάποιοι άνθρωποι πάνω από είκοσι. Συστήσαμε μία ομάδα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αίγινας με αφορμή την Παλαιοχώρα και σκοπός μας είναι να κινητοποιήσουμε όσο το δυνατόν γίνεται περισσότερους ανθρώπους σε αυτή την κατεύθυνση, όχι μόνο για την Παλαιοχώρα, αλλά και για τα υπόλοιπα μνημεία της Αίγινας, να υπάρχει ενδιαφέρον να αποκτήσουν και πάλι ζωή, επισκεψιμότητα να καταλάβουμε την αξία τους και τη σημασία τους, ότι είναι ένας πολιτιστικός πλούτος, μία μεγάλη και βαριά κληρονομιά για όλους μας.
Μία σπαρακτική επιγραφή, που αναδεικνύει το δράμα και το μαρτύριο των ανθρώπων που έζησαν στην Παλιαχώρα.
Ο Άγιος Δημήτριος είναι ένας ναός μεγάλος, σε αντίθεση με άλλους ναούς της Παλαιάς Χώρας. Σύμφωνα με την επιγραφή που υπάρχει πάνω από το ανακουφιστικό τόξο πάνω από τη θύρα, υπάρχει μία ανάγλυφη επιγραφή που λέει ότι “ετελειώθει”, δηλαδή τελείωσαν οι εργασίες του το 1619 από την οικογένεια Σπυρίδη.
Βεβαίως ο ναός προϋπήρχε, διότι εάν κοιτάξουμε στη νότια πλευρά του πάνω από το μοναδικό παραθυράκι που έχει, υπάρχει μία σπαρακτική επιγραφή μία πάρα πολύ συγκινητική επιγραφή την οποία επιτρέψτε μου να σας τη διαβάσω και αναφέρεται σε έναν αιώνα πριν δηλαδή αναφέρεται το 1537, όταν ο Μπαρμπαρόσα είχε αλώσει στην κυριολεξία την Παλαιοχώρα. Γράφει λοιπόν εκεί κάποιος άνθρωπος, πονεμένος, κατατρεγμένος, βασανισμένος, ότι “ Ο Μπαρμαρόσας κούρσεψε την Παλαιόχωρα και ξεντέριασε τους Λαδαίους”. Είναι μία επιγραφή η οποία είναι πάρα πολύ συγκινητική και αναδεικνύει το δράμα, το μαρτύριο όλων αυτών των ανθρώπων, που εδώ άφησαν το αίμα τους, την ψυχούλα τους, κάτω από τα χέρια των πειρατών, από τα χέρια των πειρατών και όλων εκείνων των κατακτητών οι οποίοι φέρθηκαν πάρα πολύ βάναυσα.
Ο εσπερινός του Αγίου Δημητρίου, μία επαφή με την Παλιαχώρα.
Να λοιπόν γιατί προτιμήσαμε να ‘ρθούμε εδώ και να ξεκινήσουμε έτσι μία επαφή με την Παλιαχώρα. Ο καιρός σήμερα ήταν λίγο δύσκολος, ωστόσο κάποιες ψυχές θέλησαν να έρθουνε. Να ευχαριστήσουμε τον πατέρα Στυλιανό ο οποίος πολύ πρόθυμος ήρθε να τελέσει την ακολουθία του εσπερινού μαζί με τον διάκονο τον πατέρα Ιωάννη. Να ευχαριστήσω επίσης τον κ. Παναγιώτη Χελιώτη ο οποίος έψαλλε, καθώς επίσης και τον κύριο Γιώργο Καλόφωνο ο οποίος ήρθε μαζί μας ανέβηκε μέχρι εδώ και την κυρία Νεκταρία και εύχομαι να έχουμε συνέχεια σ’ αυτό αν και χειμώνας".
Ο Γιώργος Καλόφωνος, επίσης μέλος της Ομάδας Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αίγινας είπε: "Ήταν μία συγκλονιστική εμπειρία η λειτουργία μέσα στο ναό του Αγίου Δημητρίου, που συνήθως κάνεις τον επισκέπτεται και είναι άδειος σκοτεινός, αλλά πάντα υπάρχει μία ζωή μέσα, υπάρχει ιστορία.
Ήθελα να πω δυο λόγια γι’ αυτή την πρωτοβουλία την οποία ανέφερε ο Γιώργος ο Μπήτρος, είμαι και εγώ μέσα στην ομάδα αυτή, που σκεφτήκαμε να κάνουμε μία προσπάθεια για να διατηρήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ή όσο μας επιτρέπουν οι δυνάμεις μας, για την πολύ πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της Αίγινας. Μιλάμε βέβαια περισσότερο για τα μνημεία, περιλαμβάνονται όλα τα μνημεία, αλλά κυρίως τα βυζαντινά μνημεία και τα νεότερα.
Σεβασμός στην ταυτότητα των μνημείων. Είναι θησαυροί της παράδοσής μας.
Είναι αυτά τα οποία, νομίζω, χρειάζονται μεγαλύτερη φροντίδα, έχουν κάπως παραμεληθεί. Πιστεύουμε ότι αυτή η προσπάθεια πρέπει να γίνει με πολύ θετικό τρόπο, δίνοντας ένα παράδειγμα για όλους, πώς θα πρέπει με πολύ σεβασμό στην ταυτότητά τους, να προσεγγίζουμε αυτούς τους θησαυρούς της παράδοσης μας, έτσι ώστε η προσπάθειά μας να τα περισώσουμε να μην αλλοιώνει το χαρακτήρα τους.
Αυτό είναι κρίσιμο να είμαστε σε μία καλή σχέση και συνεργασία με την αρμόδια Αρχαιολογική Υπηρεσία η οποία δείχνει κάθε διάθεση να βοηθήσει κι αυτή, θυμίζω ότι ζούμε σε δύσκολους χρόνους γιατί για τη χώρα μας και βέβαια οι πόροι τους οποίους έχει η Αρχαιολογική Υπηρεσία είναι περιορισμένοι, οπότε νομίζω ότι με τον εθελοντισμό, αλλά και με χορηγίες θα μπορέσουμε, ελπίζουμε, να κάνουμε κάποια δουλειά. Πολύ σύντομα θα μόλις επισημοποιηθεί κάπως αυτή η ομάδα, θα κάνουμε ένα κάλεσμα σε όλους τους ενδιαφερόμενους να μαζευτούμε, να συζητήσουμε όλοι μαζί και να προχωρήσουμε με αργά βήματα, αλλά σταθερά, σε αυτές σ’ αυτό το δρόμο".
