Η χρονιά που πέρασε ήταν χωρίς αμφιβολία επιτυχημένη και παραγωγική για την Ομάδα Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αίγινας, η οποία με τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες της, κατάφερε να αναδείξει σημαντικά μνημεία του νησιού μας, σε αρκετές περιπτώσεις άγνωστα στους περισσότερους.
Το πρωί της Κυριακής στην Παλιά Χώρα, η χρονιά ξεκίνησε με μία ακόμη ξενάγηση και την γνωριμία με έναν από τους πέντε δίδυμους ναούς, ενδεχομένως τον παλαιότερο, την εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους. 
Εκεί έκοψε την βασιλόπιτά της την οποία ευλόγησε ο π. Κωνσταντίνος Μαρμπέρης. Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο κ. Γιώργος Μπήτρος, ο κ. Γιώργος Καλόφωνος, ο κ. Ιωάννης Δέδες, η κ. Ανθή Γελαδάκη, ο κ. Παναγιώτης Χελιώτης, μέλη του Δ.Σ. και λίγοι κάτοικοι του νησιού, που αγνόησαν το κρύο και ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα.
Την ξενάγηση έκανε ο αρχιτέκτονας κ. Ιωάννης Δέδες, ο οποίος όπως και σε όλες τις προηγούμενες ξεναγήσεις, πραγματοποίησε μία τεκμηριωμένη παρουσίαση, βοηθώντας τον ακροατή να κατανοήσει την αρχιτεκτονική του χώρου και το πως αυτή συνδέεται με τις ιδιαίτερες ανάγκες των κατοίκων της περιοχής.
Ακολουθεί ένα μέρος από την παρουσίαση της εκκλησίας που έκανε ο κ. Ιωάννης Δέδες.
"Όπως βλέπουμε έχει δύο χώρους, αλλά δεν είναι απλά δύο χώροι του ίδιου ναού, είναι δύο διαφορετικοί ναοί οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους. Και δεν είναι απλά δύο ναοί που επικοινωνούν μεταξύ τους, είναι ένας ναός ο οποίος υπάγεται στο Ορθόδοξο Ανατολικό Δόγμα και ένας ναός ο οποίος υπάγεται στο Ρωμαιοκαθολικό Δόγμα. Αυτό ήταν η συνηθισμένη πρακτική στην Παλαιά Χώρα, γιατί από τη στιγμή που έχουμε αυτές τις δύο κοινότητες και Καθολικών και Ορθοδόξων να συνυπάρχουν, με κάποια πιθανότητα, αυτό δεν το ξέρουμε, αλλά σίγουρα υπήρχαν μεικτοί γάμοι, και κρατώντας ως δεδομένο ότι με εξαίρεση τρεις, όλοι οι ναοί της Παλαιά Χώρας ήταν οικογενειακοί, το πιο πιθανό είναι να ανοίκε σε μία οικογένεια η οποία να είχε μεικτό γάμο. Και έτσι, στο ένα μέρος να είναι το Καθολικό και στο άλλο το Ορθόδοξο. 
Πώς τα ξεχωρίζουμε με δύο τρόπους. Ένα είναι θολοδομία και δεύτερο είναι το ιερό. Το κομμάτι, λοιπόν, αυτό που βρισκόμαστε, που είναι και το μεγαλύτερο, ακριβώς ο θόλος του είναι καμπύλος. Είναι βαρέλι, είναι ημικυκλικός. Στο δίπλα κομμάτι, που είναι και λίγο μικρότερο, δημιουργείται οξυκόρυφο τόξο κατά τα γοτθικά τόξα, που αμέσως - αμέσως αν κάποιος δεν έχει δει κάτι άλλο, αυτό μπορεί να καταλάβει. Το δεύτερο κομμάτι έχει να κάνει με τη διαρρύθμιση του ιερού και στις δύο περιπτώσεις.
Στην περίπτωση, λοιπόν, του Ορθόδοξου κομματιού θα δούμε την κόγχη του ιερού, την Αγία Τράπεζα με διάδρομο από πίσω, όπως θα δούμε την τοποθέτηση της πρόθεσης, και ένα ακόμα χώρο που είναι το χωνευτήρι, ενώ παράλληλα είναι και σαν επιφάνεια κοπής ή βοηθητικού χώρου. Θα δείτε, είναι μία πέτρα σκαλισμένη λίγο, και με μία τρύπα για τα νερά να φεύγουν κατευθείαν στο χώμα. Αντίστοιχα, πηγαίνοντας μετά, θα δούμε ότι στο αντίστοιχο κομμάτι που είναι το καθολικό, δεν υπάρχει αψίδα, δεν υπάρχει κόχη, δεν υπάρχει πρόθεση. Υπάρχει μόνο μία, όπως θα λέγουμε, συνέχεια παλαιθούρας, στην ουσία μία εσοχή, όπου δημιουργείται, αντίστοιχα, το καθολικό αλτάριο. Αυτά είναι τα δύο στοιχεία που μας δείχνουν, πρώτα απ' όλα, ότι είναι τα δύο δόγματα. Αυτό που, επίσης, είναι πολύ σημαντικό στοιχείο σε αυτό το ναό, σε σχέση με άλλους δίδυμους, είναι ότι χτίστηκε εξ' αρχής δίδυμος".
Έχουμε, για παράδειγμα, το ναό επάνω στην Παλαιά Χώρα του Αγίου Ευθυμίου, ο οποίος δυστυχώς καταρρέει, όπου το καθολικό κομμάτι έχει καταρρεύσει εντελώς, και εκεί φαίνεται ότι, για παράδειγμα υπήρχε ένας αρχικός ναός, ανοίξαν τρύπες και χτίστηκε μετά το δεύτερο. Εδώ, το πάχος του τοίχου και μάλιστα της κολώνας του κέντρου του πεσσού είναι τόσο μικρό, που δεν δικαιολογεί δημιουργία οπών για να χτιστεί κάτι άλλο, αλλά χτίζεται εξ αρχής ως δίδυμος ναός. Και εκεί βλέπουμε και την κοινωνική διάσταση της της Παλιαχώρας και της Αίγινας αυτής της εποχής, από το 900 έως το 1700, όπου καθολικοί και ορθόδοξοι συνυπάρχουν.
Σε επίπεδο αγιογράφησης, ξέρουμε ότι ήταν αγιογραφημένος εξ αρχής, γιατί στην αψίδα του δυτικού μέρους, αν θέλετε, του ρωμαιοκαθολικού μέρους, υπάρχει ένας σπάραγμα τοιχογραφίας στο οποίο φαίνεται ότι είναι σύγχρονο του ναού. Μιλάμε για 16ο με 17ο αιώνα. Από εκεί και πέρα, το ορθόδοξο κομμάτι αγιογραφήθηκε και μεταγενέστερα. Βλέπουμε την εικόνα του Τριών Ιεραρχών, βλέπουμε την εικόνα του Ταξιάρχη Μιχαήλ, σε πολύ μεταγενέστερη φάση. Αυτές οι αγιογραφίες είναι στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως στις αρχές του 20ου αιώνα κατασκευάζονται και τα δύο χτιστά τέμπλα που βλέπουμε. Κατά πάσα πιθανότητα, στην αρχή και όταν ο ναός είχε χτιστεί, δεν είχε τέμπλο ούτε το ορθόδοξο ούτε το καθολικό κομμάτι.
Είναι συνηθισμένο και αυτό θα το δείτε από το ιερό, γιατί θα δείτε στους αρμούς ότι το χτίσιμο είναι πολύ μεταγενέστερο και δεν υπάρχει και κάτι από κάτω που να δηλώνει ότι κάτι προϋπήρχε και συμπληρώθηκε. Έχει υποστεί και το βλέπουμε ανακινήσεις κατά τη διάρκεια των αιώνων και θεωρείται λογικό για να μπορεί να σωθεί. Αντίστοιχα, δείχνει ότι υπήρχε μια συνεχής χρήση του ναού σε αντίθεση με άλλους ναούς στην Παλιαχώρα που δεν έχουν υποστεί κάποια επέμβαση γιατί απλά δεν ήταν σε χρήση.
Δύο ή τρία βασικά στοιχεία που ακόμα έχει ο ναός, είναι μια πολύ μεγάλη αντηρίδα, στην ουσία ένας χοντρός λοξός τοίχος από τη μεριά του Ιερού, ο οποίος στηρίζει όλον αυτόν τον τοίχο να μην πέσει. Δεν είναι κάτι πολύ συνηθισμένο στην Παλιαχώρα πέρα από τον Άγιο Δημητρίου και τον Ναό της Κοιμήσεως, που αυτό σημαίνει ότι ήξεραν ήδη ότι σε αυτό το κομμάτι, δεν ήταν τόσο σταθερό το έδαφος και απλώς ήξεραν ότι η πλαγιά μπορεί να είναι αρκετή έντονη και ίσως με βροχοπτώσεις να φύγει το χώμα και να πάρει μέσα και το ναό. Γι' αυτό και εξ αρχής χτίζεται αυτή η αντηρίδα για να κρατήσει τον τοίχο.
Θα τη δείτε ότι δεν είναι μια μεταγενέστερη αντηρίδα όπως πολλές φορές γίνεται. Όταν αρχίζει και ανοίγει ένας ναός αρχίζουμε και χτίζουμε για να τον σταθεροποιήσουμε. Είναι το ένα πολύ σημαντικό κομμάτι.
Ένα δεύτερο σημαντικό κομμάτι είναι στο υπέρθυρο ακριβώς της πόρτας του ορθοδόξου κομματιού, θα δείτε ένα κομμάτι μάρμαρο με κάποια σκαλισματάκια επάνω, που θα λέει "όρος Αθηναιής τέμενος", που στην ουσία ήταν το όριο του Ιερού του Ναού της Αφαίας και ξέρουμε ότι αυτό το κομμάτι από το Ιερό της Αφαίας μεταφέρθηκε εδώ και χρησιμοποιήθηκε σε δεύτερη χρήση έως υπέρθυρο. Ένα αντίστοιχο κομμάτι θα δούμε στο πρεβάζι του παραθύρου από την έξω μεριά, όπου αυτό φαίνεται ότι είναι ένας πάλι μαρμάρινος και μάλλον παριανό μάρμαρο ημικίονας που σημαίνει ότι είναι μισό κίονας και μισό ορθογώνιο. Σίγουρα από κάποια παλαιοχριστιανική βασιλική, κάποιο παλαιοχριστιανικό ναό του 6ου - 7ου αιώνα κατά όπως δείχνει το σκάλισμα που αυτό βάσει και των μαρτυριών ότι η ίδια η Παλαιοχώρα είχε παλαιοχριστιανική βασιλική, μπορούμε να πούμε ότι ή πάρθηκε από εδώ για να χρησιμοποιηθεί ή από κάποιο άλλο παλαιοχριστιανικό μνημείο μεταφέρθηκε.
Αντίστοιχα και το κατώφλι είναι μια ωραία μεγάλη μαρμάρινη πλάκα, σίγουρα όμως πρόκειται για δεύτερη χρήση κι αν κρίνουμε από το είδος του σκαλίσματος δεν μιλάμε για βυζαντινό μνημείο, μιλάμε για αρχαιοελληνικό μνημείο.
Επίσης, ένα ακόμα κομμάτι που σώζεται και δεν θυμάμαι έχω δει πουθενά αλλού στην Παλιαχώρα, η πόρτα του Ρωμαιοκαθολικού ναού σώζει ακόμα τα αυθεντικά μάνταλα γιατί αυτά όλα έχουν χαθεί και αυτή η πόρτα που κάπως σώζεται σώζει τα αυθεντικά μάνταλα ενός κλεισίματος μιας εκκλησίας αυτής της περιόδου".
Μπορείτε να ακούσετε αναλυτικά την ξενάγηση στο video.
